Stress verminderen bij jouw kind

helpen stress kind

Stress verminderen bij kinderen wordt steeds belangrijker. De laatste 10 jaar zien we dat kinderen steeds meer last hebben van stress. Bij tieners en jong volwassenen komt overspannen zijn en zelfs burn-out ook steeds meer voor. De wereld is ook drukker geworden, niet alleen door alle technologie, maar ook doordat kinderen en jongeren een steeds vollere agenda hebben en minder slapen. Stress bij kinderen en jongeren is goed te verminderen, en als ouder kun je hier een belangrijke rol bij spelen.

Wanneer kinderen en jongeren te weinig rust krijgen, kunnen ze oververmoeid raken. Denk aan weinig rust door slecht slapen of veel activiteiten buiten opleiding (sport, hobby’s). Kinderen moeten tegenwoordig ook veel. Op school wordt steeds meer van leerlingen gevraagd. Ouders zitten bovenop de cijfers en pushen flink. Leerlingen voelen de druk van hun omgeving om goede resultaten te halen. Social media geven ook druk om mooi, bereisd en succesvol te zijn, met de nieuwste kleding en veel vrienden. Sommige kinderen zijn uren per dag bezig met liken en geliket worden op Instagram en Snapchat.

Dit alles leidt tot stress. Als ouder wil je het beste voor je kind en goedbedoeld maak je de stress soms juist erger. Daarom is het goed om op de hoogte te zijn van de symptomen van stress bij kinderen, en hoe je stress kunt verminderen bij kinderen.

Hieronder wordt beschreven:

  • Symptomen van stress bij kinderen en jongeren
  • Oorzaken van stress bij kinderen
  • Oorzaken van stress bij jongeren
  • Moet ik mij zorgen maken om stress bij mijn kind?
  • Wat kan ik doen als ouder
  • Behandeling van stress bij kinderen

Symptomen van stress bij kinderen en jongeren

De klachten of symptomen van stress zijn hetzelfde als de symptomen van stress bij volwassenen. Misschien klaagt je kind ook over buikpijn, dat is een klacht die je sneller bij kinderen ziet.

Vaak zal je als ouder eerder merken dat je kind stress heeft, dan jouw kind zelf. Net als volwassenen, ontkennen kinderen en jongeren hun stress. Jonge kinderen kunnen niet altijd goed onder woorden brengen wat er aan de hand is. Vaak klagen jonge kinderen bij stress over buikpijn, niet kunnen slapen, angst of een onrustig gevoel.

Bij jongeren merk je dat je kind slecht slaapt en zonder een echte oorzaak moe is. Je ziet misschien dat ze te hard werken / studeren / feesten / te druk leven. Ook al zeg je ze om rustig aan te doen, ze zullen er over het algemeen niet naar luisteren.  De drive om door te gaan is te groot. Deze drive wordt veroorzaakt door het stresshormoon cortisol. Cortisolwaardes zijn verhoogd bij stress. Door de hoge cortisolwaarde wordt de ademhaling en hartslag sneller. De hersenen blijven alert, dit verklaart ook het slechte slapen. Je zal merken dat je kind veel vergeet en een heel kort lontje heeft.

Let op de volgende symptomen van stress bij je kinderen:

  • Moe zijn bij het wakker worden zonder goede reden
  • Slecht slapen
  • Piekeren
  • Snel geïrriteerd zijn
  • Geluid en drukte is al snel te veel
  • Alleen maar rust willen
  • Emoties niet onder controle hebben: snel moeten huilen of boos worden
  • Opgejaagd gevoel
  • Niet kalm aan kunnen doen
  • Niet kunnen concentreren
  • Veel huilen en jengelen (bij jonge kinderen)
  • Afspraken vergeten (meer dan normaal)

Oorzaken stress bij kinderen

Stress bij kinderen ontstaat vaak door een combinatie van meerdere oorzaken.

Verwachtingspatroon

Een belangrijke oorzaak is dat er veel van kinderen wordt verwacht. Op school maken kinderen al vanaf de kleuterklas toetsen. Als ouder krijg je de resultaten te zien van de toetsen. Wanneer jouw kind lager presteert dan je had verwacht dan ga je misschien praten met de leerkracht over het hoe en waarom. Of je pusht je kind om meer zijn best te doen. Misschien zonder het zelf te merken, geef je het volgende signaal af aan je kind: dat je een goed eindresultaat belangrijk vindt.

Hetzelfde herken je misschien op sportgebied of met de vriendschappen van je kinderen. Je zit er veel meer bovenop. ‘Wat jammer dat mijn kind niet in de plusklas mag’, ‘mijn kind zou echt meer vriendjes moeten hebben’ en ‘wat erg dat mijn kind niet in de selectie zit’, dat zijn gedachten die je kunt hebben. Ouders van nu zijn daar meer mee bezig dan onze eigen ouders en (groot)ouders. Die maakten zich over het algemeen niet zo druk en als kind hobbelde je vaak gewoon mee met de andere kinderen. Dit was wel lekker rustig.

Druk drukker drukst

Een andere oorzaak van stress bij kinderen is dat het leven tegenwoordig erg druk is. Veel kinderen hebben helemaal geen tijd om zich languit liggend op de bank te vervelen, of een heel weekend buiten te spelen. Ze zijn te druk met hun telefoon of spelcomputer, of doen aan sport. Veel gezinnen gaan vaak op pad in het weekend of op woensdagmiddag (dagjes weg, familiebezoek). Vaak omdat ze denken dat dit ‘zo hoort’ of om hun kind zoveel mogelijk ‘mee te geven’. Dit geeft nog meer prikkels bij het kind. Naast de prikkels van technologie die er al zijn, zoals de mobiele telefoon, een spelcomputer, tv en Netflix.

Er is sowieso meer geluid en drukte om kinderen heen dan vroeger. Het begint al in de box met speelgoed dat op batterijen werkt, met lichtjes en geluidjes. Moderne tekenfilms zijn een stuk drukker, sneller en gehaaster dan tekenfilms van 20 jaar geleden. Als ouder ben je zelf ook druk en haastig. Je hebt misschien zelf stress van je werk of je zit zelf steeds op de telefoon. Kinderen voelen jouw stress aan en nemen dit ongemerkt over.

Helicopterouders

Deskundigen noemen dit een nieuwe trend: zogenaamde helicopterouders. Een helicopterouder is overbezorgd en houdt strak de controle. Kinderen van helicopterouders worden overal naartoe gebracht door de ouders tot hun 12e en liefst nog langer.

Leraren op basisscholen merken ook dat ouders steeds bezorgder worden. Uit onderzoek van de pedagoog Steven Pont blijkt dat volgens pedagogisch medewerkers 20% van de ouders overbezorgd is. De meeste kinderen mogen veel minder dan hun ouders mochten. De kinderen mogen niet meer zelf naar school of sportclub fietsen. Ze mogen niet een hele middag buiten spelen op een veldje verderop, of zonder telefoon weggaan. Die angst straalt ook weer uit op het kind. Verhoogde stresslevels zijn het gevolg.

Oorzaken stress bij jongeren

Het karakter van je kind speelt natuurlijk een rol bij het ontwikkelen van stress. De ene persoon is er gevoeliger voor dan de andere persoon. Ook zie je meer stress bij jongeren met HSP, perfectionisme en faalangst. Zo wordt faalangst door studentendecanen op hogescholen als de nummer 1 reden genoemd waarom studenten naar de decaan gaan. Daarnaast spelen de volgende oorzaken van stress bij jongeren:

Presteerdruk

Bij jongeren is de druk om goed te presteren hoog. De druk op school is echt hoger dan toen de ouders naar school gingen. Bijna alles gaat via de computer (met bijbehorende problemen) en er zijn veel meer opdrachten en werkstukken. Er moeten ook hoge cijfers worden gehaald om de gewilde vervolgopleiding te doen. En misschien zet je als ouder, al dan niet bewust, druk op de jongere om het beste uit zichzelf te halen op de opleiding. Als ouder is het ook erg makkelijk om de schoolprestaties te controleren. Dit leidt tot veel conflicten met de bijbehorende stress. Je wilt natuurlijk het beste voor je kind, en kijkt anders tegen zaken aan door jouw levenservaring.

Keuzestress

Er zijn zoveel keuzes te maken: welke telefoon, welke vakantie, welke kleding, welke foto op social media zetten. Ook moet jouw kind al heel vroeg nadenken over een vervolgopleiding. Dit geeft keuzestress. Een verkeerde keus maken kan er voor zorgen dat je kind niet naar de gewilde vervolgopleiding mag.

Combineren van opleiding met sport, hobby en sociale leven

Als jouw kind ook nog een uitgebreid sociaal leven heeft, een bijbaantje heeft of veel sport, is er weinig tijd om tot rust te komen. Deze rust is juist zo belangrijk om het lichaam en geest te laten ontspannen. Bij rust daalt het stresshormoon en herstelt het lichaam. Wanneer jij of je kind geen rust neemt, blijft het stresshormoon hoog. Jongeren met een burn-out zeggen zelf dat ze het heel druk hadden met vrienden, sport, (bij)baan en altijd maar doorgingen. Omdat het allemaal leuke dingen waren, zagen ze zelf niet in dat ze stress kregen. Vaak zijn ook de ouders zo druk, en krijgen ze het ‘altijd bezig zijn’ met de paplepel ingegoten.

Social media

Een grote oorzaak van stress bij jongeren is de druk van social media. Het is voor veel jongeren erg belangrijk om zoveel mogelijk online vrienden op Snapchat en Instagram te hebben. Dit verhoogt hun status en populariteit. Bij de groep horen is erg belangrijk op deze leeftijd. Jongeren zijn dagelijks enkele uren bezig om hun online vrienden te liken en zelf geliket te worden.

De druk om het ideale plaatje te schetsen van zichzelf is erg groot. Soms verliezen jongeren de realiteit uit het oog en denken dat anderen echt een perfect leven hebben, zonder tegenslagen of bad days.

Het gebruik van social media en beeldschermen houdt ze ook uit hun slaap. Veel jongeren appen tot een uur of 12 ’s nachts of worden steeds afgeleid door nieuwe berichten. Het blauwe licht van beeldschermen verstoort de biologische klok. In slaap vallen wordt daardoor moeilijk. Slaaptekort leidt weer tot stress en vermoeidheid.

Financiële problemen

Financiële problemen zorgen voor veel stress bij jongeren. De meeste jongeren komen niet meer in aanmerking voor studiefinanciering door de nieuwe regels. Door te lenen en/of een bijbaantje betalen ze voor hun opleiding. Geven ze teveel uit aan kleding of een mobiel abonnement, dan gaat het mis op financieel gebied. Op een gegeven moment komen ze echt geld tekort, wat voor problemen gaat zorgen.

Samengevat leiden de volgende punten tot stress bij jongeren:

  • prestatiedruk: hoge cijfers voor de gewilde vervolgopleiding
  • keuzedruk: al vroeg een vakkenpakket kiezen
  • opleiding combineren met bijbaan en (top)sport
  • veel verschillende digitale leeromgevingen voor scholieren
  • veel opdrachten en werkstukken maken
  • druk en controle door ouders
  • sociale media / beeldschermen
  • financiële problemen

Moet ik mij zorgen maken als ouder?

Ja, je moet je zeker zorgen maken wanneer je kind voor een langere periode (langer dan een week) veel symptomen van stress vertoont. Je kind zal zelf niet altijd stress als zodanig herkennen. Vooral wanneer je kind het druk heeft met allemaal leuke dingen en daar gepassioneerd over is. Het is belangrijk om de stress goed aan te pakken, zodat je kind niet overspannen wordt of een burn-out krijgt.

Misschien vraag je je af waarom jongeren het tegenwoordig zo druk hebben. Waarom ze zelf niet door hebben dat ze oververmoeid raken en heel gestrest zijn. De reden is dat jongeren leuke activiteiten niet zien als stress-veroorzakers. Omdat ze een leuk, gelukkig en vol sociaal leven hebben, komt het niet bij ze op dat ze hun lichaam uitputten. Ze hebben niet door dat rust inplannen heel erg nodig is, voor iedereen, van jong tot oud. Ze gaan door tot het echt niet meer gaat.

Wat kan ik doen als ouder

Wanneer een kind chronische stress heeft, is het stresshormoon cortisol verhoogd. Als het niet lukt om de stress te verminderen en beter om te gaan met stress, wordt hij of zij overspannen. Het kind zal dan de symptomen van overspannenheid hebben.  Blijft die situatie langer dan 6 maanden duren? En kan het kind helemaal niets meer? Dan is er waarschijnlijk sprake van burn-out.

  1. symptomen van stress herkennen
  2. rust creëren voor en na schooltijd
  3. rust creëren in leven kind
  4. buitenspelen / buiten sporten
  5. geef zelf het goede voorbeeld
  6. ontspannen goed contact met kind

1. Symptomen van stress herkennen bij het kind. 

Buikpijn, spierpijn, moeite met concentreren worden vaak genoemd. Kinderen hebben dezelfde symptomen van stress en klachten van stress.

Zoek ook de oorzaken uit van de stress. Misschien is jouw kind hooggevoelig (HSP). Heeft jouw kind last van prestatiedruk, of verwacht je zelf te veel van jouw kind? Heeft je kind het te druk en zijn er te weinig rustmomenten? Kijk kritisch naar zijn of haar weekschema. Zijn er wel genoeg rustmomenten, vrije middagen, vrije weekenddagen waarop niets hoeft? Misschien heeft je kind het zwaar voor de examens, of is er teveel keuzestress (bv. rondom vakkenpakket kiezen of vervolgopleiding). Het is belangrijk om de oorzaken aan te pakken.

2. Rust en ontspanning creëren thuis.

Het is belangrijk dat de thuissituatie rustig en ontspannen is, vooral wanneer je kind gestrest is. Op de opleiding of bij activiteiten kan je kind zich niet ontspannen. De waardes van het stresshormoon cortisol zijn daar hoog. De enige plek om te ontspannen is thuis, en hier kan het stresshormoon cortisol dan weer dalen. Bij langdurige hoge waardes van cortisol ontstaat chronische stress, en dit is niet goed. Neem daarom maatregelen om onnodige stress te voorkomen binnenshuis. Je kunt daarbij denken aan wat eerder opstaan in de ochtend. Hierdoor hoef je je minder te haasten, en jouw kind ook.

Waar veel ouders de mist mee ingaan, is dat ze onbewust voor een gespannen sfeer thuis zorgen. Het huis is daarmee geen plek om te ontspannen plek. Je kunt je kind helpen door hem of haar meer los te laten. Vooral dagelijks vragen of het huiswerk is gedaan geeft veel stress.

Perfectionisme, vroeg aangeleerd

Ouders kunnen hun kind helpen door het meer los te laten. Zorg voor een ontspannen sfeer thuis en een goede band met je kind. Daarnaast is het belangrijk om niet teveel nadruk te leggen op het behalen van resultaten. Als jij jouw kind bijvoorbeeld heel erg prijst voor het behalen van goede cijfers; dan gaat jouw kind de relatie leggen tussen presteren en aandacht. Dit wordt door psychologen genoemd als een belangrijke reden voor het ontwikkelen van perfectionisme en faalangst. Beter is het daarom om complimenten te geven voor hard gewerkt hebben / doorgezet hebben / etc.

Er worden in veel gemeentes ook cursussen gegeven die je een steuntje in de rug geven bij de opvoeding. Via het centrum voor Jeugd en Gezin (‘consultatiebureau’) worden er cursussen aangeboden. Deze cursussen zijn laagdrempelig en goed betaalbaar (bv. 30 euro per cursus).

Wil je liever een cursus doen bij een welzijnsorganisatie of een commerciële aanbieder, denk dan aan Effectief communiceren met tieners, How2talk2kids, Beter omgaan met pubers, Positief opvoeden voor gescheiden ouders, Gordontraining Effectief omgaan met kinderen.

3. Rust creëren in leven kind. 

Het kan als ouder lastig zijn om rust te creëren in het leven van je kind. Zeker wanneer je zelf ook een druk leven hebt en altijd haast hebt. Lees daarom voor jezelf onze pagina over hoe je kunt omgaan met stress. Hiermee help je je kind. Hieronder hebben we informatie over hoe je bij kinderen en jongeren rust kunt creëren.

Kinderen

Kinderen gaan naar school en soms naar de opvang. Vaak ook nog 1 dag of meerdere dagen naar opa en oma of een oppas. Veel ouders willen de kindertijd zo leuk mogelijk maken. Ouders plannen daarom veel activiteiten in voor de kinderen: bezoek aan familie en vrienden, dagje winkelen, overdekte speeltuin, dierentuin, kermis, restaurant, strand, bos, pretpark, etc. Het lijkt allemaal leuk en onschuldig.

Ook al zijn de activiteiten leuk, kinderen kunnen hierdoor overprikkeld raken. Kinderen raken ook van leuke activiteiten overprikkeld. Het stresshormoon cortisol stijgt namelijk snel bij activiteiten. Om het cortisol te laten dalen, hebben kinderen voldoende rustmomenten nodig in de week. Ieder kind heeft minimaal 2 middagen met rust nodig, en 1 dag rust in het weekend. Het stresshormoon cortisol kan dan weer dalen tijdens de rustmomenten. Op die rustige middagen en vrije weekenddag kan het kind spelen met (rustige) vriendjes. Dit is zeer ontspannend voor kinderen. Vooral buitenspelen verlaagt het cortisol, dus dat kan je kind naar hartenlust doen.

Jongeren

Jongeren hebben het druk met huiswerk, vrienden, sporten, uitgaan en social media. Gecombineerd met huiswerk, blijft er zo weinig tijd over om uit te rusten. Zeker wanneer ze zien dat jij als ouder het ook altijd druk hebt. Een goed voorbeeld geven helpt dus!

En een bijbaantje? Het is prima om alvast geld te verdienen voor de vervolgstudie, maar kinderen moeten hier niet in doorslaan. Sommige tieners werken wel erg veel: bv. 5 avonden per week vakkenvullen. Ouders kunnen hun kind hierin afremmen, of bijvoorbeeld alleen in het weekend of in de zomervakantie te laten werken als dit financieel mogelijk is. Hetzelfde geldt voor sporten en andere activiteiten.

Heeft je kind keuzestress bij het kiezen van vakken? Of is de stress hoog omdat er uiteindelijk toch voor een andere studie wordt gekozen? Of wil je kind van opleiding veranderen en lukt het niet door een verkeerde pakketkeuze? Dan is het handig als ouder om te weten dat het goed kan komen: veel opleidingen adviseren bijspijkercursussen. Ook kan je kind een deelcertificaat voor een vak halen zodat jouw kind toch kan starten.

4. Buiten zijn verlaagt stress  

Buiten zijn verlaagt stress. Of het nou om buiten spelen gaat of, bij jongeren, om hardlopen of wandelen in de natuur.

Kinderen

Buitenspelen is supergezond voor kinderen! Het maakt kinderen blij, is goed voor de conditie en motoriek. Buitenspelen zorgt voor minder stressklachten. Door met vriendjes buiten te spelen leren kinderen sociale vaardigheden en hun fantasie wordt groter. Denk maar aan hutten bouwen, verstoppertje spelen, rennen, klimmen, vies worden etc.

Kinderen die veel buitenspelen hebben minder stressklachten. Zij hebben lagere waardes van het stresshormoon cortisol in het bloed. Buitenspelen kan in de eigen straat, maar voor stadskinderen werkt ook de speeltuin of het park goed. Veel kinderen vermaken zich prima alleen of met een vriendje. Wil je als ouder graag samen spelen met je kind, dan kun je samen voetballen / tennissen of andere buitenspelletjes doen.

Jongeren

Jongeren spelen minder buiten, maar willen vaak wel voetballen, basketballen of tennissen met vrienden, en hardlopen, wandelen of mountainbiken zijn ook populair.

5. Geef het goede voorbeeld. 

Kinderen doen ouders in alles na. Heb jij als ouder nu een heel druk leven, dan zal jouw kind dit als normaal ervaren. Het resultaat: het kind heeft nu al te weinig rustmomenten. Als tiener loopt het kind daarom een grote kans op stress, overspannen worden of zelfs al burn-out.

Geef als ouder daarom het goede voorbeeld. Neem rust, doe minder buitenshuis. Maak je leven rustiger en plan 1 dag per weekend niets in. Je kunt die dag tijd besteden aan de kinderen (voorlezen, spelletje doen, ze laten meehelpen met iets in huis, fotoalbum doorbladeren) en  in huis klusjes doen, gras maaien, spullen opruimen etc. Wees minimaal 2 tot 3 avonden doordeweeks thuis, liever meer. Je bent dan zelf ook minder gestrest en gehaast naar de kinderen toe. Kinderen voelen haarfijn aan hoe jij je voelt. Kinderen van kalme ouders hebben lagere waardes van het  stresshormoon cortisol in het bloed. Lees meer over hoe je zelf stress kunt verminderen.

Behandeling

Wanneer het niet lukt om de stress bij je kind te verminderen, zijn er verschillende behandelmogelijkheden. Je zou kunnen beginnen met het samen lezen met je kind in een aantal boeken. Ook de huisarts, psycholoog of specifieke cursussen helpen bij het verminderen van de stress.

Huisarts

Bij langdurige stress bij jouw kind is het belangrijk om naar de huisarts te gaan. De huisarts kijkt weer anders naar jouw kind en kan je verwijzen naar een goede psycholoog.

Psycholoog

Mogelijk heeft de huisarts je verwezen naar een goede psycholoog, of heb je zelf, liefst samen met je kind, een goede psycholoog uitgezocht. Wacht niet te lang met aanmelden, want er is vaak een wachttijd.

Cursussen

In de meeste gemeenten worden door welzijnsorganisaties cursussen aangeboden voor kinderen en jongeren. Die cursussen zijn vaak heel betaalbaar of worden vergoed door de verzekering,

Een aantal voorbeelden om aan te geven wat voor cursussen er zijn:

Beter in je vel , voor kinderen die veel piekeren, moeite hebben met ontspannen.

Faalangsttraining, voor kinderen met faalangst voor toetsen, presentaties, of sociale situaties

Veel spanningen thuis training voor kinderen die te maken hebben met heftige situaties thuis zoals ernstige ziekte in het gezin, ouders die in scheiding liggen, of een ouder met psychische problemen.

Mijn ouders zijn gescheiden en ik dan? Cursus voor kinderen met ouders die gaan scheiden.

Meest gelezen

Vraag de dr.

Nieuwsbrief

informatie stress betrouwbaar

Weg met stress, wijzer door informatie op maat 

Betrouwbare informatie over stress, geschikt voor jouw situatie