Perfectionisme

Perfectionisme is een belangrijke oorzaak van stress en burn-out.

Wanneer je een perfectionist ben, herken je het volgende vast wel:

Je bent nooit tevreden over je werk. Je stelt veel uit, omdat het perfect moet zijn.  Soms werk je over om de puntjes op de i te zetten. Je schrikt soms van het niveau van het werk van je collega’s (zo slordig!). Je hebt een hekel aan delegeren en doet liever alles zelf.

Lees hieronder:

  • Wat is perfectionisme?
  • De 10 signalen van perfectionisme
  • Perfectionisme leidt tot stress
  • Hoe kun je perfectionisme afleren?
stress door perfectionisme

Wat is perfectionisme?

Perfectionisme is de drang om geen fouten te maken. Wanneer je toch fouten ontdekt, geeft dit angst of een onrustig gevoel. Om dit gevoel niet te krijgen, zorg je ervoor dat alles wat je doet, perfect is.

Perfectionisme komt veel voor en komt ook steeds vaker voor. Uit onderzoek verricht in de Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk en Canada blijkt dat studenten nu veel vaker perfectionistisch zijn dan dertig jaar geleden.

Uit ander onderzoek blijkt zelfs dat 2 op de 5 kinderen perfectionisme hebben.

Perfectionisme en hard werken

Er is een verschil tussen hard werken en het zijn van een perfectionist. Er is niets mis met je best doen om een goed resultaat te behalen. Perfectionisme gaat namelijk niet over gedrag, maar over hoe je over jezelf denkt. Een perfectionist ziet in fouten en mislukkingen meteen bewijs voor niet goed genoeg zijn. Bijvoorbeeld: je hebt hard gestudeerd voor een toets en haalt een slecht cijfer. Een goede reactie zou kunnen zijn ‘ik ben teleurgesteld, maar ik ben wel een goed/slim persoon’. Een perfectionist zou denken: ‘zie je nou wel, ik ben niet goed genoeg’.

Is het erg om perfectionistisch te zijn? Perfectionisme kan je op de korte termijn veel brengen, zeker in je werk. Je doet je werk immers goed en je werkgever zal tevreden over je zijn. Maar op de lange termijn heeft perfectionisme grote nadelen. Uit verschillende studies blijkt dat perfectionisme sterk in verband wordt gebracht met een lijst van psychische klachten, zoals:

  • Stress en burn-out
  • Depressie
  • Faalangst
  • Paniekaanvallen
  • Eetstoornissen

Wanneer perfectionisten hun onrealistische doelen niet halen, voelen zij meer schuld en schaamte dan niet-perfectionisten. Daardoor geven perfectionisten sneller op, of gaan dingen vermijden, omdat zij niet willen onderuitgaan. Op de lange termijn zorgt dit ervoor dat je als perfectionist soms minder succesvol bent dan niet-perfectionisten.

Het is dus belangrijk om met je perfectionisme aan de slag te gaan. Door beter om te leren gaan met perfectionisme zul je minder stress ervaren en uiteindelijk zal je echt gelukkiger worden.

10 signalen van perfectionisme

De 10 signalen van perfectionisme zijn:

  • niet voor een 7 maar voor de 10 gaan
  • je bent ook perfectionist in andere gebieden
    • lichaamsverzorging
    • woninginrichting (styling en/of netheid)
    • kleding (styling en/of strijken)
    • werk
  • enorm balen van fouten
  • het werk kan nooit goed genoeg zijn
  • alles of niets: 1 fout gemaakt? Dan is alles verpest
  • niet genieten van het eindresultaat, je wilt vooral geen fouten maken
  • enorm kritisch op eigen werk en dat van anderen
  • je bent van slag na kritiek
  • uitstelgedrag: je begint niet aan bepaalde klussen uit angst te falen
  • je bent uitgeput omdat de lat zo hoog ligt

Perfectionisme leidt tot stress

Perfectionisten hebben meer klachten van stress. Een deel van de perfectionisten ontwikkelt een burn-out (zeer zware stressklachten gecombineerd met ‘niets meer kunnen’). Dit komt omdat zij iedere kleine tegenslag voelen, van iedere mug een olifant kunnen maken en krampachtig de controle proberen te houden.

Als perfectionist kan je meestal slecht tegen kritiek. Je probeert daarom uit alle macht om kritiek te vermijden. Dit kan door alles zelf perfect te doen (controle te bewaren) of vermijden. Uiteindelijk lukt het natuurlijk ook nooit om de controle te bewaren, al is het maar omdat je vaak ook afhankelijk bent van anderen. Of het lot kan je even minder goed gezind zijn. Stress gegarandeerd dus.

Hoe kun je perfectionisme afleren

Perfectionisme is moeilijk af te leren. Het is iets wat onderdeel is geworden van jouw persoonlijkheid. Je zal ondanks al je inspanningen echt wel weer eens terugvallen in je ‘oude’ perfectionistische gedrag. Maar als je doorzet kan je je perfectionisme wel verminderen. Hieronder zie je wat je kunt doen om perfectionisme af te leren.

  • Begin met aardiger te zijn voor jezelf.

Wees mild. Realiseer je dat niemand die hoge eisen voor jou stelt. Dat doe je toch echt zelf. Ben je trouwens voor een ander ook zo streng? Waarschijnlijk niet. Het helpt als jij snapt dat je voor jezelf zoveel strenger bent dan voor een ander. Wees dus milder voor jezelf.

  • Waardeer je eigen kracht.

Perfectionisten hebben vaak een slecht beeld van wat zij kunnen en onderschatten zichzelf structureel. Dit komt omdat zij vaak weinig zelfvertrouwen hebben. Vraag eens aan anderen hoe zij jou waarderen en neem deze feedback serieus. Als je overtuigd bent van je eigen kracht, hoef je ook niet krampachtig alles te proberen te controleren. Je kunt er vanuit gaan dat je aankunt wat je op je pad tegekomt. Lees ook hoe je kunt stoppen met piekeren.

  • Stel niet het eindresultaat centraal, maar de weg ernaartoe.

Probeer te genieten van het proces en maak het eindresultaat niet zo belangrijk. Ik heb ooit eens een succesvol manager horen zeggen: “ik neem nooit iets mee naar huis. Ik doe overdag mijn best en ik ga ervan uit dat ik dan de goede dingen doe. Is het resultaat goed, dan is dat fijn. Zo niet, dan heb ik mijn best in ieder geval gedaan en met plezier”. Deze persoon had geen last van stress en was succesvol. Het kan dus wel.

  • Stel realistische doelen samen vast.

Perfectionisten stellen onrealistische doelen. Daar moet je dus mee aan de slag gaan. Je zult het waarschijnlijk wel moeilijk vinden om deze realistische doelen te stellen. Wat helpt is om deze doelen met iemand te stellen die niet perfectionistisch is en bij voorkeur ook een rol heeft bij het behalen van de doelen. In het werk helpt het om deze doelen te stellen samen met je werkgever. Heb je een goede werkgever, leg dan uit dat je de lat altijd te hoogt legt en dat je wilt weten hoe laag je hem mag leggen (bijvoorbeeld: niet voor een 10 gaan maar voor een goede 7).

  • Zie fouten maken als een kans, als een leermoment.

Niet makkelijk en het zal waarschijnlijk tegen jouw gevoel ingaan. Maar probeer het toch in je systeem te krijgen. Wat ook helpt is vooraf te benoemen tegen anderen dat het mogelijk is dat er fouten worden gemaakt. Of dat het niet vlekkeloos zal verlopen. Iedereen zal dit begrijpen en je neemt voor jezelf een stuk druk weg.

  • Vermijd alles of niets denken.

Perfectionisten kunnen op basis van een klein iets een groter geheel als niet succesvol zien. Dit klinkt misschien wat abstract, maar herken je het volgende: ‘Ja OK, het project is dan wel geslaagd, maar het is toch jammer dat we een week vertraging hebben opgelopen’. En daar vervolgens lang over na te denken en het succesvolle eindresultaat uit het oog verliezen. Of ‘ja het feest was wel geslaagd, maar ik baal ervan dat ik vergeten ben om de wijn op tijd koud te zetten’. Je vergeet door de focus op dat ene minpuntje, te genieten van de herinnering aan een geslaagd feest.

  • Wat kan er gebeuren?

Stel jezelf deze vraag vaker. Vaak gebeurt er helemaal niets ergs bij een fout. Hooguit wat ongemak of snel improviseren om de fout op te lossen. Vaak lukt dit wel. De gevolgen van het maken van fouten zijn vaak nihil.

Heb je kinderen, realiseer je dan dat jij de sleutel bent om ervoor te zorgen dat je kind geen perfectionist wordt. Maak ruimte om fouten te maken en complimenteer je kind om het harde werken, niet het eindresultaat. Wanneer je kind een tekening voor je heeft gemaakt, zeg dan niet automatisch: ‘wow, wat een prachtige tekening’, maar zeg ‘ik kan wel zien dat je hard gewerkt hebt. Wat heb je allemaal getekend’. Heeft het met sporten gewonnen, vraag dan óók of je kind plezier heeft gehad. Ook kun je zeggen dat je kind hard heeft gewerkt, en hoe goed het was dat je kind is doorgegaan ondanks eerdere teleurstellingen of moeilijkheden.

Mijn leven is een mislukking, heeft perfectionist Claude Monet eens gezegd. Hij heeft vaak schilderijen in een woede-uitbarsting vernietigd, inclusief de 15 waarmee hij een expositie wilde openen.

Meest gelezen

Vraag de dr.

Nieuwsbrief

informatie stress betrouwbaar

Weg met stress, wijzer door informatie op maat 

Betrouwbare informatie over stress, geschikt voor jouw situatie