Paniekstoornis & paniekaanval

Heb je weleens last van paniekaanvallen (korte, hevige angstaanval)?. Dan ben je bepaald niet de enige. Uit onderzoek blijkt dat 10% van de Nederlanders wel eens een paniekaanval heeft gehad. Een paniekstoornis komt voor bij bijna 4% van de Nederlanders (bron: www.hersenstichting.nl). Een paniekaanval is een nare en soms ook traumatische ervaring, die grote gevolgen kan hebben voor je dagelijks leven. En die je ook veel stress kan opleveren. Een paniekaanval door stress komt ook voor, dan is de paniekaanval een van de symptomen van stress.

In dit stuk lees je meer over wat je moet doen bij een paniekaanval en hoe je een paniekaanval weer onder controle kunt krijgen:

  • Wat is een paniekaanval
  • Paniekaanval door stress
  • Wat is een paniekstoornis
  • Symptomen – hoe kun je een paniekaanval herkennen
  • Wat te doen bij een paniekaanval
  • Paniekaanval onder controle krijgen
  • Behandeling paniekaanval
paniekstoornis paniekaanval paniek angst stress

Wat is een paniekaanval

Een paniekaanval is een plotselinge en hevige aanval van intense angst en spanning, zonder dat daar een duidelijke reden voor is. Dit kan erg beangstigend zijn. Je krijgt hartkloppingen, verstijft en kunt zelfs denken dat je dood gaat. Een paniekaanval kan uit het niets komen, zonder waarschuwing en zonder een duidelijke reden. Veel mensen hebben slechts één of twee keer in hun leven een paniekaanval en de aanval komt daarna nooit meer terug.

Een paniekaanval is in feite een vlucht-of-vechtreactie. Een vlucht-of-vechtreactie is een verdedigingsmechanisme dat bij zowel mensen als dieren optreedt bij acuut gevaar. De reactie begint met acute hevige angst en stress. Hierdoor gaat het lichaam grote hoeveelheden adrenaline en cortisol produceren. Het lichaam reageert door de bloeddruk en hartslag te verhogen en de spieren aan te spannen. Het lichaam is nu optimaal voorbereid om te vechten of te vluchten. Bij een paniekaanval gebeurt dit zonder dat de situatie ‘acuut gevaarlijk’ is.

Het is niet duidelijk wat precies de oorzaak is van het krijgen van een paniekaanval. Er lijkt wel een verband te zijn met erfelijkheid. Ook de persoonlijkheid speelt een belangrijke rol. Iemand die gevoeliger is voor stress zal sneller een paniekaanval krijgen. Daarom is het extra belangrijk om stress te verminderen  en te werken aan persoonlijke kenmerken die je gevoeliger maken voor stress: perfectionisme, faalangst, piekeren en hooggevoeligheid (HSP).

Paniekaanval door stress

Een belangrijke oorzaak van paniekaanvallen is stress. Bijvoorbeeld bij stressvolle momenten in het leven zoals afstuderen, een nieuwe baan, verhuizen of trouwen. Ook op momenten van ernstige stress, bijvoorbeeld bij een scheiding of ontslag, kun je een paniekaanval krijgen.  De paniekaanvallen verdwijnen wanneer het leven weer wat rustiger is. Door de oorzaken van stress aan te pakken en beter om te gaan met stress, kun je nieuwe paniekaanvallen voorkomen of in ieder geval verminderen.

Een van de vervelendste gevolgen van een paniekaanval, is de intense angst dat je nog een paniekaanval zult krijgen. De angst voor een nieuwe paniekaanval zorgt voor veel stress. Stel je hebt ooit een keer een paniekaanval gehad in een groot gezelschap. Je zult dan iedere keer als je in een groot gezelschap bent, bang zijn om weer een paniekaanval te krijgen. Sterker nog, de angst en stress zorgen ervoor dat de kans dát je een paniekaanval krijgt ook een stuk groter is. Het komt dan ook vaak voor dat iemand dergelijke gebeurtenissen gaat vermijden. Je kan ook een paniekstoornis ontwikkelen. Daarom is het belangrijk om chronische stress te herkennen, en door oefeningen stress te verminderen en beter om te gaan met stress. Hieronder lees je hoe je een paniekaanval kunt voorkomen en wat de behandelingsmogelijkheden zijn.

Wat is een paniekstoornis

Als je vaker paniekaanvallen hebt gedurende een langere tijd, dan heb je mogelijk een paniekstoornis. De diagnose wordt gesteld door een psycholoog of huisarts / psychiater. Er zijn vaak specifieke situaties die de paniekaanvallen uitlokken: alleen naar buiten gaan, spreken voor een groep etc. Helemaal als die situatie al eens eerder een paniekaanval heeft veroorzaakt. De situatie zal voor degene die een paniekaanval heeft, een gevoel van onveiligheid of gevaar bezorgen. Hierdoor komt het lichaam in een vlucht-of-vecht reactie terecht.

Symptomen paniekaanval: hoe kun je een paniekaanval herkennen?

De symptomen bij een paniekaanval zijn:

  • Snel kloppend hart
  • Zweten
  • Trillen
  • Kortademig
  • Keel gaat dichtzitten
  • Gevoel van dreiging of gevaar
  • Angst voor verlies controle
  • Rillingen
  • Misselijkheid
  • Pijn op de borst
  • Duizeligheid

De symptomen worden voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat je lichaam in een vecht-of-vluchtreactie geraakt. De symptomen verdwijnen weer vanzelf.

Wat te doen bij paniekaanval

Wanneer je een paniekaanval voelt opkomen, dan kun je deze stoppen door je ademhaling aan te passen en jezelf af te leiden:

  • Reguleer je ademhaling.

Het lichte gevoel in je hoofd bij een paniekaanval ontstaat door snel en oppervlakkig te ademhalen. Door rustig en diep adem te halen kun je jezelf weer kalmeren en de controle terugkrijgen. Probeer dit al te doen bij de 1e symptomen van een paniekaanval. Je kunt zo de paniekaanval voorkomen. Bijvoorbeeld met deze praktische oefening om diep adem te halen.

  • Leid jezelf af.

Door actief aan andere dingen te denken, kun je jezelf afleiden van de angst. Dit werkt vooral bij de 1e symptomen van een opkomende paniekaanval. Het helpt vooral om te denken aan iets leuks en hierbij aan alle details te denken. Een voorbeeld is dat iemand kan denken aan een vakantie op een tropisch eiland. Met een beetje fantasie voel je het zand tussen je tenen, de zon op je huid. De ober komt je een cocktail brengen terwijl je in je strandstoel naar de golven kijkt.

Paniekaanval onder controle krijgen

Hoe erg je je ook voelt tijdens een paniekaanval, het is belangrijk te weten dat er veel dingen zijn die je zelf kunt doen om jezelf te helpen. De onderstaande tips kunnen een belangrijke rol spelen in het voorkomen of stoppen van een paniekaanval.

  • Leer meer over paniek en angst.

Door meer te leren over paniek en angst, zul je snappen dat het een normale reactie is van het lichaam. Je hoeft niet bang te zijn om gek te worden (deze angst komt weleens voor bij mensen met paniekaanvallen). De symptomen gaan vanzelf weer weg.

  • Ga niet vermijden.

Confronteer je angst en werk aan je zelfvertrouwen. Als je bang bent om weer een paniekaanval te krijgen in een bepaalde situatie (bijvoorbeeld grote groepen, spreken in het openbaar), dan kun je misschien denken dat het beter is om de situatie maar helemaal te vermijden. Als je dat gaat doen, dan wordt de angst voor een specifieke gebeurtenis alleen maar groter. Je krijgt angst voor de angst, ook wel anticipatieangst genoemd. Je lost het probleem ook niet op en het kan grote gevolgen hebben voor je dagelijks leven (durf je nog wel naar de bruiloft van je goede vriendin of accepteer je die promotie als je dan vaker moet presenteren?). Ga je die situaties wel weer opzoeken (misschien begin je wel met kleine groepen en spreek je voor kleine groepen) dan kun je stap voor stap weer werken aan je zelfvertrouwen.

  • Stop met roken, alcohol en cafeïne.

Deze middelen kunnen paniekaanvallen uitlokken. Het beste is om hiermee te stoppen.

  • Werk actief aan het verminderen van stress.

Lees meer over stress en omgaan met stress.

  • Zorg voor een plan B.

Als je bang bent om in een bepaalde situatie een paniekaanval te krijgen, zorg dan voor een plan B. Als je bijvoorbeeld moet presenteren, zorg er dan voor dat iemand deze kan overnemen. Alleen al het hebben van een plan B, zal ervoor zorgen dat de kans op een paniekaanval kleiner zal worden.

  • Praat erover.

Praten helpt, het lucht op! Vaak schamen mensen zich voor een paniekaanval en zijn ze bang wat anderen zullen denken. Door vooraf actief aan te geven dat je wat zenuwachtig bent, of wel eens een paniekaanval hebt gehad zal zorgen voor begrip en de kans op een paniekaanval verkleinen.

  • Slaap voldoende.

Onvoldoende slaap of een slechte nachtrust kunnen angstproblemen verergeren. Zorg er dus voor je per nacht tussen de 7 en 9 uur slaapt. Mocht je problemen hebben met slapen, lees dan meer slaapproblemen.

Behandeling paniekaanval

Paniekaanvallen zijn niet levensbedreigend, maar ze kunnen wel beangstigend zijn en een stempel drukken op jouw dagelijks leven. Als je een paniekaanval hebt gehad dan adviseren wij altijd je huisarts te raadplegen. De huisarts zal met jou bespreken wat in jouw geval het beste behandelplan is. Paniekaanvallen zijn over het algemeen goed te behandelen!

Meest gelezen

Vraag de dr.

Nieuwsbrief

informatie stress betrouwbaar

Weg met stress, wijzer door informatie op maat 

Betrouwbare informatie over stress, geschikt voor jouw situatie