Faalangst

Iedereen heeft wel eens lichte stress of spanning voor een spannende gebeurtenis (bv. een examen) gehad. En dat is natuurlijk ook normaal, want stress is de reactie van het lichaam die ervoor zorgt dat je goed bent opgewassen tegen wat je te wachten staat. Het zorgt ervoor dat je geconcentreerd en alert bent. Na de gebeurtenis neemt de spanning weer af. Het lichaam komt weer in de normale stand.

Wanneer je voor en tijdens de gebeurtenis heel veel last hebt van de spanning dat je minder gaat presteren, dan heb je mogelijk last van faalangst. Faalangst leidt tot stress. Soms heb je al lang voor de gebeurtenis stress. Sommige mensen zijn zelfs zó bang om te falen, dat ze dingen gaan vermijden. Faalangst is zelfs de meest voorkomende klacht waarmee studenten naar de studentendecaan stappen.  Toch kun je er goed mee leren omgaan.

Hier lees je:

  • Wat is faalangst?
  • Faalangst en stress
  • Symptomen van faalangst
  • Behandeling faalangst
  • Tips bij faalangst
stress faalangst

Wat is faalangst?

Faalangst is méér dan alleen de angst om te falen (falen = tekortschieten, mislukken, fouten begaan). Iedereen is wel eens ‘bang’ om te falen. Maar bij faalangst is de angst om te falen zo groot, dat het je niet lukt om goed te presteren. Je hebt er echt last van, omdat het je verlamt en je niet meer helder kunt denken. Het is een te grote stressreactie bij spannende momenten. Momenten waarop je wordt beoordeeld, of momenten waarop er naar je gekeken wordt, of waarvan veel afhangt. Denk aan rijexamen, schoolexamen, sollicitatie, sportwedstrijd, presentatie.

De ene persoon is gevoeliger voor faalangst dan de andere persoon. Erfelijkheid is een factor bij het ontstaan van faalangst. Ook onzekerheid kan een rol spelen. Een andere oorzaak voor faalangst is een negatieve ervaring, vaak in de kindertijd. Bijvoorbeeld een spreekbeurt waarbij iemand een black-out kreeg, of heel erg rood werd. De opvoeding speelt ook een rol bij het ontwikkelen van faalangst. Ouders die erg veel verwachten van hun kinderen (bijvoorbeeld op school of bij sport),  kunnen hiermee faalangst oproepen bij het kind. Het is belangrijk dat ouders hun kinderen leren dat fouten maken mag, en dat je van fouten leert.

Relatie met perfectionisme en zelfvertrouwen

Perfectionisme, weinig zelfvertrouwen en faalangst komen vaak tegelijk voor en hebben een belangrijke relatie met elkaar. Het is duidelijk dat deze persoonlijkheidskenmerken elkaar vergroten en negatief beïnvloeden en soms ook in elkaar overlopen. Ze zorgen samen voor veel stress. Zowel bij perfectionisme (de wil om iets zo goed mogelijk te doen) als bij faalangst, krijg je stress door tegenslagen. Het verschil is als volgt: bij perfectionisme krijg je stress als iets niet perfect ging (achteraf), en bij faalangst krijg je stress doordat je bang bent te mislukken (vooraf of tijdens). Het zelfvertrouwen wordt door faalangst en perfectionisme lager, omdat je steeds de bevestiging lijkt te zien: ik ben een mislukkeling, of ik kan het niet perfect doen.

Faalangst en stress

Door alle spanning die je krijgt bij het denken aan datgene waar je faalangst voor hebt, krijg je veel stress. Niet alleen tijdens de gebeurtenis zelf, maar ook al ver daarvoor. Het lichaam maakt namelijk geen onderscheid tussen de daadwerkelijke gebeurtenis en het denken aan de gebeurtenis. In beide gevallen gaat het lichaam ‘op aan’ en worden stresshormonen aangemaakt. Als je een maand van tevoren al begint te denken aan dat examen of die spannende presentatie, dan heeft het lichaam dus een maand te maken met een verhoogd stresshormoonlevel. Niet heel handig, maar zo werkt het lichaam nu eenmaal.

Symptomen faalangst

De fysieke symptomen van faalangst lijken veel op de symptomen van stress. De reden hiervoor is dat veel van de symptomen worden veroorzaakt door de stress die je krijgt van de faalangst. Hieronder staan een aantal voorbeelden:

  • erg zweten
  • slecht slapen
  • spanning in nek en schouders
  • huilen
  • paniekaanvallen
  • naar gevoel in de buik, misselijk en overgeven
  • black-out krijgen
  • onderpresteren (bv. veel slechter presteren tijdens wedstrijd dan tijdens training)

Behandeling faalangst

Faalangst komt voor in vele gradaties. Sommige mensen hebben faalangst voor één specifieke gebeurtenis, dit zie je wel bij sporters bij een belangrijke wedstrijd. Andere mensen hebben op allerlei vlakken faalangst: toetsen en examens, praten voor grote groepen, sollicitaties. Probeer te achterhalen in welke situaties jij precies faalangst hebt, om vervolgens actief met de faalangst aan de slag te gaan. Er is geen snelle oplossing voor faalangst, dus je zult moeten volhouden. Ook is het verstandig om meer te lezen over weinig zelfvertrouwen en perfectionisme. Juist omdat deze onderwerpen een sterke relatie met elkaar hebben.

Je kunt beginnen met:

  • het lezen van boek over faalangst
  • het volgen van een online cursus
  • een afspraak maken met een trainer / coach / psycholoog

Tips faalangst

De onderstaande tips zullen je al helpen met je faalangst. Belangrijk is dat je echt aan de slag gaat met de tips en dat gedurende langere tijd.

Wat kun je doen nu al doen:

1.      Realistische inschatting verwachtingen.

Bij faalangst wil je te graag voldoen aan de verwachtingen van anderen. Vaak weet je helemaal niet wat die verwachtingen zijn en mensen met faalangst zullen de verwachtingen vrijwel altijd sterk overschatten. Ook jij zal dus de lat vaak te hoog te leggen. Probeer realistisch te zijn in de verwachting. De makkelijkste manier is het om aan de ander te vragen. Vraag ook eens wat de gevolgen zijn als het niet gaat zoals de verwachtingen zijn. Je zult merken dat mensen een stuk milder zijn dan jij van tevoren had gedacht.

2.      Benoem dat je iets spannend vindt.

Het benoemen van dat je iets spannend vindt, zal er al voor zorgen dat de spanning afneemt. Als je een presentatie moet geven en je ondervindt hiervan stress; zeg dan tegen het publiek dat je er zin in hebt, maar dat je het wel spannend vindt. Het publiek zal dit begrijpen en je openheid juist waarderen.

3.      Vergroot je zelfvertrouwen door het behalen van successen.

Werk aan je zelfvertrouwen door veel te oefenen met datgene waar je faalangst voor hebt. Vergelijk het met de voetbalspeler die een penalty moet nemen in een vol stadion. Het helpt als de speler de penalty al vaak op de training heeft geoefend. Er is dan wel geen druk op de training, maar het zal helpen dat je weet dat je het wel kan. Je kunt hier ook denken aan het maken van oefentoetsen, het oefenen van een presentatie voor je partner etc. Vind je het moeilijk om te spreken in een groep, neem dan actief het woord in een kleine groep en bouw het langzaam op. Oh ja, ga je successen niet verkleinen of afzwakken (‘het is niks, iedereen kan dit’). Mensen met een laag zelfvertrouwen zwakken hun succes namelijk af.

4.      Plan een ontsnappingsroute.

Als je bang bent dat het mis gaat, zorg er dan voor dat je een plan B hebt. Alleen al het hebben van een plan B, zal er voor zorgen dat je minder stress hebt. Dit kan natuurlijk niet altijd, maar als het even kan dan gaat dit je helpen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan; het stellen van vragen bij een presentatie om jezelf wat adempauze te geven, of afspreken dat iemand het overneemt als je dit vraagt. Het zal niemand opvallen en het geeft jou de ruimte die je nodig hebt.

5.      Anders kijken naar falen.

Zie het als een leermoment. Veel auteurs over faalangst geven aan dat je ‘gewoon’ anders moet kijken naar falen. Zie het niet als een probleem, maar als een leerpunt. Voorbeelden worden dan gegeven van bekende ondernemers en sporters die allemaal wel een keer hebben gefaald en hierdoor succesvol zijn geworden. Tja, als jou dit lukt dan is dat heel mooi, maar dit kan eigenlijk alleen als de omgeving veilig is en jouw zelfvertrouwen groot is.

Omdat faalangst een van de meest genoemde problemen is bij studenten en een belangrijke oorzaak van stress bij studenten, zijn hogescholen en universiteiten hier goed bekend mee. Studenten kunnen daarom ook terecht bij de studentendecaan van hun opleiding en de studentpsycholoog.

Bij kinderen kun je ook nog aan het volgende denken (lees ook onze pagina over hoe je een kind met stress kunt helpen).

  • boek over faalangst bij kinderen (voor wat oudere kinderen)
  • cursus faalangst bij de school, vraag ernaar bij de decaan
  • cursus faalangst bij sommige gemeenten, uitgevoerd door het centrum jeugd en gezondheid (GGD)
  • training bij een huiswerkinstituut
  • training bij een psycholoog

Meest gelezen

Vraag de dr.

Nieuwe artikelen

[post_grid id='16175']

Nieuwsbrief

informatie stress betrouwbaar

Weg met stress, wijzer door informatie op maat 

Betrouwbare informatie over stress, geschikt voor jouw situatie